ସଂଶୋଧିତ ଖଣି ଆଇନକୁ ବିରୋଧ: ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ଓ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଜୀବିକା ପ୍ରତି ବିପଦ ଅଭିଯୋଗ

କେନ୍ଦ୍ରର ଖଣି ନୀତି ବିରୋଧରେ ବ୍ୟାପକ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ୨୪/୦୮: କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଶୋଧିତ ଖଣି ଓ ଖଣିଜ (ବିକାଶ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ଆଇନ, ୨୦୨୬କୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟରେ ବିରୋଧର ସ୍ୱର ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ଏହି ସଂଶୋଧନ ଦେଶର ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ବଡ଼ କର୍ପୋରେଟ୍‌ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇବା ସହ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ଓ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାରକୁ ସଂକୁଚିତ କରିବ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଛି। ବିଶେଷକରି ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶା ଭଳି ରାଜ୍ୟ ଏହାଦ୍ୱାରା ଆର୍ଥିକ ଭାବେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗକାରୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହା ସହ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଆଦିବାସୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଜମି, ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ ଓ ଜୀବିକା ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ସଂଶୋଧିତ ଆଇନର ଧାରା ୯-ଡିକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଫଳରେ ଖଣି ଓ ଖଣି ସଂଲଗ୍ନ ଜମି ଉପରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଟିକସ କିମ୍ବା ସେସ୍‌ ଆଦାୟ କରିବାର କ୍ଷମତା ସୀମିତ ହେବ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଛି। ଏହା ରାଜ୍ୟର ନିଜସ୍ୱ ରାଜସ୍ୱ ସଂଗ୍ରହ କ୍ଷମତାକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବ ବୋଲି ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ୨୦୨୪ ଜୁଲାଇରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ପରେ ଓଡ଼ିଶା ପୂର୍ବତନ ଖଣିଜ ରାଜସ୍ୱ ବାବଦରେ ପ୍ରାୟ ୧ ଲକ୍ଷରୁ ୧.୨୫ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଆଦାୟ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲା ବୋଲି ଦାବି କରାଯାଇଛି। ନୂଆ ସଂଶୋଧନ ଏହି ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ରହିଛି। ସେହିପରି ଖଣିଜ ଉପରେ ସେସ୍‌ କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ କର ମାଧ୍ୟମରେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୨ରୁ ୧୭ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିରିକ୍ତ ରାଜସ୍ୱ ପାଇବାର ସମ୍ଭାବନା ହରାଇବ ବୋଲି ଦାବି କରାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିବା ସଂଶୋଧନର ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ୟାପ୍ଟିଭ୍‌ ଖଣିରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ଖଣିଜକୁ ଖୋଲା ବଜାରରେ ବିକ୍ରି କରିବାର ସୁଯୋଗ ବଢ଼ାଯାଇଥିବା ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଉଠିଛି। ଏହା ଫଳରେ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ିବା ସହ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅବହେଳିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ କେବଳ ଶିଳ୍ପ ଓ ରାଜସ୍ୱର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ; ଏହା ସହ ଜଙ୍ଗଲ, ଜଳ, ପରିବେଶ ଓ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଜୀବିକା ଜଡ଼ିତ। ତେଣୁ ଖଣି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର, ଆଦିବାସୀଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ିର ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ଦାବି ହୋଇଛି। ସଂଶୋଧିତ ଖଣି ଆଇନର ବିରୋଧରେ ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ଗଢ଼ି ତୋଳିବା ସହ ଏହି ଆଇନର ପ୍ରଭାବ ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ଜନଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦିଆଯାଇଛି।